Vind je de foto's van Loonsfotowerk.nl leuk? Steun de site door op de link te klikken en inkopen te doen bij Bol.com. Het kost je geen cent extra.  |
Duizenden keren loopt of fietst een Loonse inwoner erlangs: het zwarte hekwerk voor de pastorie aan het Oranjeplein en rond het oude kerkhof van de Sint Jans Onthoofding. De fotograaf van Loonsfotowerk bleef er deze herfst eens bij stilstaan en zag krullen, kruisjes en pijlpunten die al ruim een eeuw standhouden. Wanneer het hek er kwam is redelijk te achterhalen, de naam van de smid nog niet.
Twee hekken, twee jaartallen
Het zijn eigenlijk twee hekwerken. Het oudste staat rond het kerkhof. Volgens het naslagwerk Monumenten in Nederland is het ommuurde kerkhof aangelegd in 1883. De bakstenen muur met daarop het ijzeren hek met pijlpunten en het bewerkte toegangshek horen bij die aanleg.
Het hek voor de pastorie is jonger. Pastoor P.H. Klijsen liet de pastorie in 1898 bouwen, zijn naam en het jaartal staan nog in de gevelsteen naast de voordeur. In toeristische beschrijvingen wordt de Waalwijkse architect Th. Smeele als ontwerper genoemd. Het hekwerk past zo goed bij het huis, dat het vrijwel zeker uit dezelfde bouwtijd stamt. Kerk, pastorie en kerkhof zijn samen rijksmonument.
Spitsbogen van ijzer
Voor de pastorie golft het hek. De bovenregel duikt tussen de staanders in een sierlijke boog omlaag en eindigt telkens in een opgerolde krul. De staanders zelf zijn smalle spitsbogen, gevuld met ranken en voluten, als kleine kerkramen van ijzer. Daarmee herhaalt het hek de neogotiek van de pastorie en de kerk erachter.
De toegangspoort hangt aan een forse bakstenen pijler met een stenen bol erop, en draagt een rij scherpe speerpunten. Het geheel staat op een laag muurtje van rood gevlamde, geglazuurde bakstenen die na een regenbui glanzen alsof ze net gebakken zijn.
Van dichtbij is te zien dat hier met de hand gewerkt is. Een krul loopt taps uit en is om zichzelf heen gerold, het ijzer nog zichtbaar gehamerd. Geen twee krullen zijn precies gelijk. Onder de vele verflagen zitten klinknagels en smeedlassen in plaats van moderne lasnaden.
Kruisjes op het kerkhofhek
Bij het kerkhof is de toon soberder en plechtiger. Op de regel van het toegangshek staan kleine kruisjes met klaverbladvormige uiteinden. Die zijn niet gesmeed maar gegoten, een techniek die aan het eind van de negentiende eeuw veel werd toegepast voor terugkerende ornamenten. De poort wordt bekroond door een groot kruis in een cirkel, boven een fries van ringen en twee grote spiralen. Daarachter kijkt het gekroonde Christusbeeld uit over de graven.
Ook het oude kastslot zit er nog, met sleutelgat en een stevige schuif. Het echte werk wordt tegenwoordig gedaan door een hangslot aan een roestige beugel.
Ontmoeting met de pastoor
Terwijl de fotograaf op 9 november bij het hek stond, reed pastoor Luijckx naar de pastorie. Een mooie gelegenheid om het te vragen: weet hij wie het hekwerk heeft gemaakt? Dat wist de pastoor zo niet. Ook hij vindt het hek bijzonder, maar hij ziet net zo goed dat er onderhoud nodig is.
Daar was de fotograaf het mee eens. De lichte roest en de afgebladderde verf leveren nu mooie plaatjes op, maar ijzer dat niet wordt bijgehouden, verdwijnt op den duur. Met onderhoud kunnen ook latere generaties nog genieten van dit stukje cultureel erfgoed.
Waar blijft de smid?
Blijft de vraag door wiens handen dit ijzer ging. In de monumentbeschrijvingen van het Rijk en de provincie wordt het hekwerk wel beschreven, maar een maker staat er niet bij. Waren er rond 1883 en 1898 smidsen in het dorp die zulk fijn werk aankonden, of kwam het hek van buiten Loon op Zand? Het antwoord ligt mogelijk in de kerkrekeningen in het parochiearchief of in de jaarboeken van Heemkundekring Loon op ‘t Sandt.
Weet je wie het hek smeedde, of zat er in jouw familie een smid die aan kerk of pastorie werkte? Geef het door aan de heemkundekring, want voor hen is dit een interessant stukje dorpsgeschiedenis. Ook Loonsfotowerk hoort het graag.
Datum
De foto’s zijn gemaakt op 7, 8 en 9 november 2026.
