Vind je de foto's van Loonsfotowerk.nl leuk? Steun de site door op de link te klikken en inkopen te doen bij Bol.com. Het kost je geen cent extra.  |
De beukenlaan naar Het Witte Kasteel in Loon op Zand ligt deze herfst vol goudbruin blad, en aan het begin ervan staat een zwart ijzeren hek wijd open. De fotograaf van Loonsfotowerk bekeek de hekken rond het kasteel eens van dichtbij en dook daarna in de bronnen. Het blijken er drie soorten te zijn, en de hekken die het meest in het oog springen zijn veel jonger dan ze lijken.
Het hek aan de laan
De oprijlaan staat haaks op de Kasteellaan. Volgens het rijksmonumentenregister ligt het tracé er al sinds het begin van de negentiende eeuw, mogelijk langer. Aan weerszijden staat een enkele rij bomen, vooral beuken en linden met een enkele eik ertussen.
Aan beide uiteinden van die laan staat een hek. De vleugels hangen aan zware ijzeren kolommen met een bol erop. Bovenin loopt een fries van ringen, onderin een tweede rij ringen met in elke ring een ruitvormig ornament, bekroond door korte speerpunten. Een gebogen schoor houdt de lange vleugel in het lood. Door de spijlen kijk je de laan in, langs een ouderwetse lantaarn, tot het punt waar de stammen elkaar lijken te raken.
Het hek bij het wachtershuisje
Aan het einde van de laan volgt een tweede hek, in dezelfde stijl. Het staat op de dam over de buitengracht en geeft toegang tot het voorplein. Ernaast staat het wachtershuisje: een roomkleurig houten huisje met een ruitjesraam en een spits leien dakje met een bol op de top.
Dit hek is meestal dicht. Het gaat open als de vrijwilligers aan het werk zijn en bij feesten en evenementen. Staat het open, dan zie je erachter het witte kasteel liggen, met de klok in de gevel en de stoep naar de voordeur.
Het oudste hek staat achteraan
Op diezelfde foto is in de verte nog een hek te zien, tussen twee pijlers in de witte muur voor het kasteel. Dat is het oudste van de drie. Het register beschrijft het als een eenvoudig smeedijzeren hek met pijlpunten uit de achttiende eeuw, tussen zware vierkante pijlers. Op elke pijler ligt een natuurstenen leeuw die twee schilden vasthoudt. Muur, hek en leeuwen zijn rijksmonument.
Het past bij de grote verbouwing van 1776 en 1777. Vorst Ludwig van Salm-Salm liet toen het oude kasteel met zijn poortgebouw grotendeels slopen en het huidige witte huis bouwen, met Hendrik Verhees als bouwmeester. De binnenplaats kreeg een muur met een hek in plaats van een poort.
Jonger dan je denkt
En de hekken aan de laan en bij het wachtershuisje? Daarover is het register opvallend duidelijk. Toen het landgoed op 2 september 2002 als complex werd ingeschreven, noteerden de deskundigen dat de twee ijzeren hekken aan de einden van de oprijlaan en het hek op de toegangsdam “recent geplaatst” waren. Ze vallen daarom niet onder de bescherming.
Recent in 2002 wijst naar de jaren waarin antiquair J. van Dal eigenaar was. Hij kocht het kasteel in 1985 en hield er tot 2007 zijn zaak. Of hij de hekken nieuw liet maken in oude stijl of ze elders vandaan haalde, staat nergens beschreven. De zware kolommen en de gegoten ornamenten doen negentiende-eeuws aan, dus het zou goed kunnen dat hier ouder ijzer een tweede leven kreeg.
Een klink als een blad
Het mooiste detail zit op handhoogte. De klink van het toegangshek heeft de vorm van een gewelfd blad, met ribbels en ovale putjes die er met de hamer in zijn geslagen. Aan de onderkant krult het ijzer terug tot een oog. De verf is op veel plekken afgesleten door alle handen, waardoor het blanke metaal glanst in de zon.
Het slot eromheen vertelt een eigen verhaal. De slotkast is ingeroest, met een gat waar ooit de schoot zat. Het echte werk doet een modern cilinderslot.
En de logeergasten?
Op het landgoed kun je overnachten in Het Neerhuis, Het Theehuis en Het Wagenhuis. Die gasten moeten ook door het hek als het dicht is. Hoe dat precies geregeld is, vermeldt het kasteel niet op de eigen website. Wel staat er dat gasten tussen 15.00 en 16.30 uur inchecken, dat ze hun aankomsttijd vooraf doorgeven en dat ze gratis bij hun verblijf parkeren. In beoordelingen schrijven gasten over een vriendelijke ontvangst door de gastvrouw. Het ligt voor de hand dat ook de toegang door het hek dan persoonlijk wordt geregeld.
Weet jij meer?
Sinds 2014 is het kasteel van de Loonse gemeenschap en houden vrijwilligers huis, tuin en hekken bij. Blijft de vraag waar de hekken aan de laan vandaan komen en welke smid de bladvormige klinken maakte. Weet jij wanneer ze geplaatst zijn, of heb je er zelf aan meegewerkt? Laat het weten aan Heemkundekring Loon op ‘t Sandt of aan Stichting Het Witte Kasteel, die het kasteel beheert. Ook Loonsfotowerk hoort het graag.
Datum
De foto’s zijn gemaakt op 9 november 2026.
